Tiếng Anh học xong rồi để làm gì? Năm hướng nghề nghiệp người Việt hay chọn sau khoá du học Clark
Trong các buổi tư vấn du học, câu hỏi được hỏi nhiều nhất luôn là "học mấy tháng thì lên trình?". Nhưng câu hỏi thật sự quyết định một khoá học đáng tiền hay không lại nằm ở phía sau: về nước rồi, cái tiếng Anh đó sẽ được dùng ở đâu, với ai, vào lúc nào?
Hai người cùng bay đi Clark, cùng học mười hai tuần, cùng trình độ đầu vào — người có câu trả lời cho câu hỏi trên sẽ mang về một thứ khác hẳn người không có. Không phải vì họ chăm hơn, mà vì mọi lựa chọn của họ đều được kéo về một đích: chủ đề bài học, thứ để luyện trong tuần cuối, việc phải làm ngay tháng đầu sau khi về.
Nói sòng phẳng trước khi đi tiếp: không khoá học nào bảo đảm việc làm, mức lương hay điểm số. Kết quả tuyển dụng còn phụ thuộc chuyên môn, kinh nghiệm, ngành nghề và cả may mắn. Bài viết này không phải một lời hứa — nó là bản phân loại các hướng đi mà người học Việt Nam thường chọn, để bạn nhận ra mình đang ở nhóm nào.
Hai câu tự hỏi trước khi đọc tiếp
- Trong mười hai tháng tới, tình huống tiếng Anh nào bạn gần như chắc chắn sẽ phải bước vào? Một buổi phỏng vấn, một cuộc họp trực tuyến với văn phòng khu vực, một quầy tiếp khách nước ngoài, hay một chuỗi thư từ với đối tác?
- Thứ đang khiến bạn hụt là gì? Thiếu từ chuyên ngành, chậm phản xạ, phát âm khó nghe, hay đơn giản là không dám mở miệng?
Hai câu này xác định bạn thuộc hướng nào dưới đây — và quan trọng hơn, xác định khoá học của bạn nên được đặt hàng thế nào ngay từ buổi tư vấn đầu tiên.
Hướng 1 — Vào doanh nghiệp có vốn nước ngoài tại Việt Nam
Chân dung: Sinh viên mới ra trường hoặc người đã đi làm một vài năm, nhắm các công ty FDI, tập đoàn đa quốc gia, ngân hàng nước ngoài, doanh nghiệp sản xuất và logistics có ban lãnh đạo người nước ngoài. Với nhóm này, tiếng Anh không phải điểm cộng — nó là cái cổng. Qua cổng rồi mới tới lượt chuyên môn được xét.
Loại tiếng Anh cần: tiếng Anh chịu được sức ép đánh giá. Không cần văn vẻ, cần trả lời trúng câu hỏi trong sáu mươi giây, giữ được mạch khi bị hỏi vặn, và không đứng hình khi nghe một cách phát âm lạ tai.
Nên nghiêng khoá học về đâu: dồn phần lớn tiết 1 kèm 1 vào hỏi đáp có cấu trúc, xây sẵn ngân hàng câu trả lời cho các câu kinh điển, và chạy phỏng vấn thử lặp đi lặp lại ở nửa sau khoá học. Cách biến giờ học thành phòng luyện phỏng vấn đã được mổ xẻ riêng trong bài chuẩn bị phỏng vấn tiếng Anh xin việc.
Hướng 2 — Đổi vai ngay trong tổ chức đang làm
Đây là hướng ngắn nhất mà nhiều người quên mất: không nhảy việc, chỉ đổi chỗ đứng. Từ bộ phận nội địa sang bộ phận phụ trách khách nước ngoài. Từ vị trí nhận việc qua người trung gian sang vị trí trực tiếp làm việc với văn phòng khu vực. Từ nhân viên sang người được cử đi họp thay sếp.
Chân dung: Người đã có ba đến mười năm kinh nghiệm, chuyên môn vững, nhưng mỗi lần công ty cần người nói tiếng Anh thì tên mình không được nhắc tới.
Loại tiếng Anh cần: tiếng Anh công việc rất hẹp nhưng rất sâu — họp trực tuyến, thư công việc, trình bày số liệu, giải thích sự cố, thương lượng tiến độ. Vốn từ chuyên ngành của bạn thường đã có sẵn trong đầu bằng tiếng Việt; việc cần làm là kéo nó sang tiếng Anh và luyện cho dùng được trôi chảy.
Nên nghiêng khoá học về đâu: mang chính tài liệu công việc của mình đi làm giáo cụ — bản mô tả sản phẩm, biên bản họp, bộ số liệu tháng. Yêu cầu giáo viên dựng lại các tình huống có thật của bạn thay vì đi theo bài giáo trình chung. Mức độ tuỳ biến của lớp riêng đến đâu, bài giáo trình lớp 1 kèm 1 tại Clark đã mô tả cụ thể.
Hướng 3 — Nghề tuyến đầu, ngày nào cũng gặp khách quốc tế
Chân dung: Người làm du lịch, khách sạn, hàng không, nhà hàng, spa, bán lẻ cao cấp, chăm sóc sức khoẻ, dịch vụ khách hàng. Nhóm này không cần thi cử gì cả — họ cần đứng trước một người lạ và xử lý xong một tình huống trong vài phút.
Loại tiếng Anh cần: phản xạ và độ rõ ràng. Đặc thù của nhóm này là giọng của khách rất đa dạng: khách châu Âu, khách Ấn Độ, khách Đông Á, khách Trung Đông, mỗi người một kiểu phát âm. Nghe hiểu nhiều giọng khác nhau đôi khi còn khó hơn nói.
Nên nghiêng khoá học về đâu: đóng vai tình huống dày đặc — nhận đặt chỗ, xử lý phàn nàn, giải thích quy định, xin lỗi và bù đắp. Thêm phần sửa phát âm để lời mình nói ra không phải lặp lại lần hai. Môi trường buộc nói tiếng Anh cả ngày cũng đặc biệt hợp với nhóm này, vì thứ họ cần rèn là thói quen chứ không phải kiến thức.
Hướng 4 — Ra nước ngoài làm việc hoặc học tiếp
Chân dung: Người nhắm các nước nói tiếng Anh để học tiếp, làm việc, hoặc kết hợp cả hai; người chuẩn bị hồ sơ đi lao động nước ngoài; người theo các ngành có tuyển dụng quốc tế như điều dưỡng, kỹ thuật, hàng hải, du thuyền.
Loại tiếng Anh cần: tiếng Anh sinh tồn ở tháng đầu tiên. Gọi điện hỏi thuê phòng, mở tài khoản ngân hàng, phỏng vấn việc bán thời gian, giải thích với chủ nhà khi hỏng nước. Đây là loại tiếng Anh mà sách vở dạy ít nhất và đời sống đòi hỏi sớm nhất.
Nên nghiêng khoá học về đâu: đóng vai các cảnh sinh tồn nói trên trong lớp riêng, cộng với luyện nghe qua điện thoại — cuộc gọi không có khẩu hình để đoán, nên khó hơn hẳn nói chuyện trực tiếp. Logic dùng Philippines làm chặng một rồi mới sang nước thứ hai đã được phân tích kỹ trong bài tiếng Anh trước working holiday.
Lưu ý bắt buộc: thủ tục nhập cảnh, điều kiện hồ sơ và yêu cầu chứng chỉ của từng nước thay đổi theo từng thời kỳ và từng diện. Đừng lấy thông tin từ bài viết trên mạng làm căn cứ — hãy để trung tâm tư vấn đối tác kiểm tra quy định đang áp dụng cho đúng lộ trình của bạn, và xếp lịch khoá học khớp với lịch hồ sơ.
Hướng 5 — Kiếm tiền xuyên biên giới mà không rời Việt Nam
Chân dung: Hướng này đang lớn rất nhanh và ít được nhắc trong các bài tư vấn du học: người làm việc từ xa cho khách nước ngoài, người nhận việc tự do theo dự án, người bán hàng trên các sàn quốc tế, kỹ sư phần mềm trong các đội phân tán nhiều múi giờ.
Loại tiếng Anh cần: viết nhiều hơn nói, nhưng khi phải nói thì thường là họp trực tuyến với người chưa gặp mặt bao giờ. Kèm một kỹ năng riêng: thương lượng — báo giá, khoanh phạm vi công việc, từ chối yêu cầu phát sinh mà không mất khách.
Nên nghiêng khoá học về đâu: luyện trình bày ý tưởng trong ba phút và các mẫu câu thương lượng lịch sự nhưng cứng. Nếu trường bạn học có hỗ trợ mô phỏng cuộc gọi trực tuyến trong lớp riêng thì càng tốt — điều này tuỳ trường và tuỳ thời kỳ, nên hỏi trước khi đăng ký.
Ba mươi ngày đầu sau khi về nước — bảng việc cần làm
Đây là chỗ phần lớn người học đánh rơi thành quả. Cảm giác tiếng Anh sau khoá học có hạn sử dụng, và nó ngắn hơn bạn tưởng.
| Hướng | Việc nên làm ngay trong 30 ngày đầu |
|---|---|
| 1 — Doanh nghiệp nước ngoài tại Việt Nam | Chốt lịch thi chứng chỉ nói, nộp hồ sơ vào ít nhất năm vị trí, giữ nhịp phỏng vấn thử hằng tuần |
| 2 — Đổi vai trong tổ chức hiện tại | Chủ động xin nhận một đầu việc có yếu tố tiếng Anh, dù nhỏ, để cấp trên nhìn thấy |
| 3 — Nghề tuyến đầu | Tìm môi trường có khách nước ngoài để duy trì phản xạ, dù chỉ vài buổi mỗi tháng |
| 4 — Ra nước ngoài | Đặt lịch hồ sơ và lịch bay lên cùng một dòng thời gian, tính ngược từ ngày khởi hành |
| 5 — Làm việc xuyên biên giới | Hoàn thiện hồ sơ năng lực bằng tiếng Anh và gửi đi những lời chào hàng đầu tiên |
Nguyên tắc chung cho cả năm hướng: về nước với một cái hạn chót trong tay. Không có hạn chót, khoá học biến thành kỷ niệm. Có hạn chót, nó biến thành một dòng trong sự nghiệp.
Ba sai lầm khiến khoá học không nối được vào nghề nghiệp
Chọn hướng sau khi về. Năm hướng trên đòi hỏi năm cách cấu hình lớp khác nhau. Chọn hướng sau khi đã học xong nghĩa là bạn vừa trả tiền cho một khoá học chung chung.
Coi dòng "du học Philippines mười hai tuần" trong hồ sơ là thành tích. Nhà tuyển dụng không mua thời gian bạn ngồi trong lớp; họ mua thứ bạn làm được sau đó. Dòng đó chỉ có giá khi phía sau nó là một câu chuyện kể được và một khả năng chứng minh được ngay tại buổi phỏng vấn.
Không để lại bằng chứng. Tuần cuối khoá học, hãy xin giáo viên một bản nhận xét tổng hợp gồm điểm mạnh, điểm yếu và thứ tự ưu tiên nên luyện tiếp; đồng thời tự ghi âm một đoạn nói tự do. Vài tháng sau, khi trí nhớ đã mờ, đó là bản đồ và thước đo duy nhất bạn còn giữ.
Câu hỏi thường gặp
Hỏi: Tôi thấy mình rơi vào hai hướng cùng lúc thì sao?
Rất bình thường — hướng 2 và hướng 5 hay chồng lên nhau, hướng 1 và hướng 4 cũng vậy. Cách xử lý là chọn hướng nào có mốc thời gian gần nhất làm trục chính cho khoá học, hướng còn lại xếp vào phần bổ sung ở giai đoạn cuối.
Hỏi: Khoá học có giúp tôi có việc không?
Không. Không trường nào và không trung tâm tư vấn nào có thể hứa điều đó, và nếu ai hứa thì bạn nên cảnh giác. Thứ một khoá học cường độ cao làm được là tăng lượng nói và gỡ nỗi sợ mở miệng — phần còn lại vẫn là chuyên môn và nỗ lực của bạn.
Hỏi: Tôi chưa xác định được hướng nào cả, có nên đi không?
Nên đi nếu bạn coi đó là khoản đầu tư vào năng lực nói chung, nhưng hãy biết rằng bạn sẽ nhận về ít hơn người có đích. Nếu còn thời gian, dành một tuần trả lời hai câu tự hỏi ở đầu bài trước khi đặt vé — một tuần suy nghĩ đó thường đáng giá hơn một tuần học.
Chốt lại — bản đồ phải vẽ trước khi bay, không phải sau khi về
Điểm chung của cả năm hướng nằm ở một chỗ: cấu hình khoá học thay đổi theo hướng bạn chọn. Nghĩa là bản đồ này phải được vẽ trước lúc đăng ký, không phải lúc đã về đến sân bay. Cùng một số tiền, cùng một số tuần, người biết mình đang đi đâu sẽ nhận về mật độ hoàn toàn khác.
Bạn thuộc hướng nào, khoá học nên nghiêng về đâu, thời lượng bao nhiêu là hợp lý cho mục tiêu đó — trung tâm du học đối tác sẽ tư vấn miễn phí và giúp bạn dựng lộ trình trước khi chốt lịch. Xem danh sách trung tâm đối tác tại đây.